Toespraak

Verklaring in gezamenlijke Kamercommissie Buitenlandse Zaken, Defensie en Binnenlandse Zaken over Oekraïne

Mijnheer de voorzitter, ik dank het Parlement voor deze gelegenheid om een dialoog te organiseren tussen de regering en het Parlement op dit belangrijk moment. Sinds mijn mededeling aan het Parlement, vorige donderdag, zijn er bijzonder veel zaken gebeurd en heeft de regering verschillende beslissingen genomen. Daarom is het goed dat wij nu een dialoog voeren over de evolutie van de situatie, de genomen beslissingen en onze internationale contacten.

Gisteren hebben wij in het kernkabinet de militaire situatie, de economische impact en de vluchtelingenkwestie besproken. Daarna hebben wij ook, samen met de Koning, een gedetailleerde briefing gekregen van de generale staf van Defensie.

De spreektijd zal worden verdeeld onder de vijf regeringsleden. Er zal namelijk een groot aantal beslissingen worden besproken.

Ik zou echter willen terugkomen op de gebeurtenissen in Oekraïne en België. De oorlogsbeelden die we allemaal hebben gezien zijn hartverscheurend. Het gaat om blind geweld, verschrikkelijke vernieling, een aanval op een onschuldig, vrij land op weg naar democratie. Ik hoop dat ik dit standpunt met iedereen in deze zaal deel: deze agressie moet ophouden en er moet dringend worden opgeroepen tot een staakt-het-vuren en tot het beëindigen van de agressie.

We hebben op internationaal niveau ook een toch wel zeer indrukwekkende reactie gezien van de vrije wereld, die eensgezind afwijst wat er in Oekraïne gebeurt en ook eensgezind reageert en sancties treft.

We zien in Europa en waarschijnlijk in de wereld duidelijk een fundamentele verandering op verschillende vlakken. Natuurlijk was Europa al op weg naar een meer soevereine economische strategie. Maar de huidige situatie verandert ons denken over veiligheid, ons militaire standpunt en ons standpunt over de energiestrategie drastisch. De situatie is totaal omgeslagen. We leven in een ander Europa. Wat vandaag gebeurt, zal ingrijpende gevolgen hebben voor de manier waarop Europa zich organiseert.

Vandaag is Europa harde geopolitiek. Het woord geopolitiek klinkt vaak als een ver-van-mijn-bedshow. Maar vandaag gaat het over onze veiligheid, over onze manier van leven en hoe we die in een vrije democratie kunnen veiligstellen. Het is ook een fundamentele discussie over wie onze partners zijn. Wie zijn onze partners die ons helpen om onze manier van leven veilig te stellen, en vooral, wie zijn onze partners absoluut niet? Ik denk dat ons land een zeer belangrijke rol kan spelen om de leiding hierin te nemen en dit mee te organiseren.

Op nauwelijks enkele dagen tijd heeft de Europese Unie niet alleen haar small power, maar ook haar hard power geuit. Als we naar de recente beslissingen kijken, zien we dat dit totaal ongeziene pakket sancties – de sluiting van het luchtruim, de wapenleveranties, persoonlijke sancties tegen president Poetin en Lavrov, de blokkering van bijna heel de Russische oorlogskas – de radicale maatregelen weerspiegelt waarvoor ons land heeft gepleit. U heeft waarschijnlijk gezien dat we op de verschillende internationale vergaderingen waaraan de Europese Unie en de NAVO hebben deelgenomen, het standpunt van het parlement hebben vertaald. Afgelopen donderdag heeft u opgeroepen tot strenge sancties om te laten zien dat we vastberaden zijn.

Ik denk dat Europa zich snel en eensgezind heeft getoond bij de genomen beslissingen. Ik heb de voorbije dagen heel veel contacten gehad met mijn Europese collega's en vooral die eensgezindheid is mij opgevallen. Tijdens de Europese Raad vorige week donderdag hebben we de gelegenheid gehad president Zelenski rechtstreeks te kunnen horen. We horen daar een enorme verwachting ten opzichte van de Europese Unie, op welke manier we hen kunnen ondersteunen.

Tijdens het weekend, gisteren en eergisteren, heb ik, zoals ik al zei, veel bilaterale contacten gehad met de voorzitter van de Europese Raad, met mijn collega's van de Benelux, maar bijvoorbeeld ook met regeringsleiders van Scandinavische landen. In Finland en Zweden is er sprake van een belangrijke strategische verandering. Ik heb ook contact gehad met mijn collega, de president van Roemenië, de heer Iohannis.

Zoals u weet, zal ons land actief deelnemen aan de activering van de NATO Response force en van de Very High Readiness Joint Task Force. De minister van Defensie zal u hierover meer details geven. Aanstaande donderdag en vrijdag zou er normaal gesproken in Parijs een Europese Raad plaatsvinden. Het doel van deze informele Raad was de groeiagenda 2030 en de transitieagenda te bespreken. Gezien de huidige situatie is het logisch dat de besprekingen over de Europese strategie worden toegespitst op bepaalde domeinen, bijvoorbeeld energie, veiligheid, defensie etc. Deze thema’s zullen uiteraard hoger op de agenda staan.

Intussen ligt ook de vraag van Oekraïne op tafel om versneld lid te kunnen worden van de Europese Unie. Voor mij is het glashelder dat Oekraïne een lid is van de Europese familie, net zoals een aantal andere landen lid zijn van de Europese familie zonder dat zij daarom lid zijn van de Europese Unie. Het is duidelijk dat Oekraïne naar het Westen kijkt. Het kijkt in de richting van de 27 landen die vandaag tonen waar zij voor staan: voor stabiliteit, voor vrijheid, voor solidariteit. Oekraïne is trouwens niet het enige land dat in onze richting kijkt.

Wij moeten echter ook duidelijk zijn dat het lidmaatschap een heel ander niveau van verplichtingen behelst: verplichtingen van rechtstatelijke aard, economische wetgeving, anticorruptie-inspanningen, zich conformeren aan de regels van de interne markt. Het is duidelijk dat een volledig lidmaatschap vandaag niet aan de orde is. Trouwens, als wij Oekraïne – wij hopen dat de oorlog zo snel mogelijk stopt – willen helpen en een partnerschap willen uitbouwen – zo'n partnerschap moet absoluut een prioriteit zijn – dan moet dat snel kunnen gebeuren, terwijl het toetredingsproces veel te traag is om op een doortastende manier te kunnen helpen. Wij moeten nadenken hoe wij dat zullen doen.

De Europese Unie had tot nu toe het systeem van het Oostelijk Partnerschap waarin wij een relatie hebben met landen in die regio. Het geopolitieke kader is echter fundamenteel veranderd en wij moeten de uitgestoken hand van Oekraïne en een aantal andere landen op een andere manier aanvaarden dan wij tot nu toe hebben gedaan. Ik pleit dus voor de organisatie van een intensiever partnerschap met Oekraïne en andere landen, maar dat is in mijn ogen iets helemaal anders dan een EU-lidmaatschap.

Wie dacht dat Europa uit elkaar zou worden gespeeld, heeft de voorbije dagen juist het tegenovergestelde gezien. Zij hebben een Europa gezien dat meer aan elkaar hangt dan ooit. Wie dacht dat de NAVO zou worden voorbijgestoken door de evenementen, heeft ook het tegenovergestelde gezien: het werd aangetoond dat het belang van de NAVO groter is dan ooit en een aantal landen komen een stuk dichter bij de NAVO dan in het verleden het geval was.

Ik wil nogmaals benadrukken dat de Russische bevolking niet de tegenstander is in dit conflict. Wij zien natuurlijk ook dat er in Rusland verdeelde meningen zijn over het conflict.

Ik kan eerlijk gezegd ook niet geloven dat het de wil van de Russische bevolking is om een zwarte pagina in de geschiedenis te schrijven. Ik zou dus ook hulde willen brengen aan degenen die een dissidente stem laten horen en die hun afgrijzen laten horen ten opzichte van wat er in Europa gebeurt vandaag.

De economische sancties zijn natuurlijk in volle uitwerking. De impact daarvan zien we. Vandaag hebben we nog geen details over wat tegensancties zouden kunnen zijn. Met de regering zijn wij wel bezig om ons daarop voor te bereiden en om te bekijken welke maatregelen nodig zouden zijn. Ik zal vanavond ook een overleg met de ministers-presidenten hebben. Een zeer groot deel van de impact heeft immers betrekking op hun bevoegdheden. We moeten bekijken hoe we samen een zo goed mogelijk geïntegreerd antwoord kunnen uitwerken.

Ons land doet ook veel inspanningen op het gebied van humanitaire hulp. Ik zal minister Kitir de gelegenheid geven om daar verder op in te gaan.

Ik wil ook ingaan op de cyberveiligheid. Het CCB, het Centrum voor Cybersecurity, heeft op de eerste dag van het conflict een publieke waarschuwing uitgestuurd om waakzaam te zijn op het gebied van de basisprincipes van correcte cyberweerbaarheid, namelijk de controle van security updates, cybernoodplannen, contactlijsten, back-ups. Het is duidelijk dat een zeer grote waakzaamheid nodig is. Het CCB is al weken in een zeer hoge staat van paraatheid ten opzichte van onze kritieke infrastructuur.

Ik heb ook gezien dat er in ons land een bijzonder warm antwoord van solidariteit wordt gegeven - staatssecretaris Mahdi zal daar meer in detail op ingaan - aan de honderdduizenden of later misschien zelfs miljoenen mensen die hun leven moeten achterlaten. Ik ben bijzonder fier op de warmte die men in ons land toont.

Ik wil Defensie en al haar medewerkers bedanken. De afgelopen jaren hebben we veel van hen gevraagd, op verschillende momenten, op ongebruikelijke momenten, en het is duidelijk dat wat zich hier afspeelt ook een ongebruikelijk moment is. Ik wil echt graag mijn dank uitspreken voor alle inspanningen die Defensie heeft geleverd en nog zal leveren om zich optimaal in te zetten voor onze veiligheid en onze samenleving.